„Dziady. Od-czytywanie” jest częścią programu ESK Lublin 2029 Re:Union.
„Od-czytywaniem” zainaugurujemy międzynarodowy projekt „Teatr Przemiany”, który w Lublinie – Europejskiej Stolocy Kultury – połączy badania naukowe, wymianę wiedzy, edukację, praktykę teatralną, działalność wydawniczą, prezentacje spektakli i tworzenie archiwum.
Program odwołuje się do specyficznej polskiej tradycji performatywnej, wciąż rozpoznawalnej jako nasz wkład do historii światowego teatru i kultury. Na swój sposób rozwijali ją najwięksi polscy twórcy: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Stanisław Wyspiański, Juliusz Osterwa, a za sprawą Jerzego Grotowskiego przyczyniła się do globalnej rewolucji teatralnej i kulturowej. Jej sednem jest wykorzystanie praktyk artystycznych nie tyle do tworzenia dzieł sztuki, lecz przede wszystkim – jako narzędzia do pracy nad sobą i nad społecznością w celu dokonania trwałej przemiany jednostek i zbiorowości, „przebicie się” przez codzienność egzystencji do doświadczeń ją przekraczających. Teatralny aspekt tej tradycji polega na eksploracji „źródłowych” dzieł, w tym mitów, oraz technik sięgania do głębokiej pamięci ciała.
Wraz z artystami młodszych pokoleń – tworząc warunki do ich spotkania z reżyserami, aktorami i nauczycielami – chcemy podjąć próbę przetestowania i aktualizacji idei i praktyk Teatru Przemiany. Lublin, z jego specyficzną historią kulturową, wydaje się miejscem odpowiednim, aby zadać pytanie o wartość i siłę tej tradycji, wyrastającej z polskiego romantyzmu – oraz, to najistotniejsze z perspektywy 2029 i kolejnych lat – o możliwości jej kontynuacji w ponowoczesnym, zglobalizowanym świecie XXI wieku.
W czasach wielowymiarowego kryzysu, dotykającego nie tylko teatr, nie tylko kulturę, ale cały cywilizacyjny model funkcjonowania wspólnot odziedziczony po poprzednich pokoleniach, oparty na podmiotowości i relacjach międzyludzkich – chcemy zapytać o możliwości przeciwdziałania, o remedium. Wraz ze środowiskami twórczymi i zespołami identyfikującymi się z tradycją Teatru Przemiany, chcemy rozpoznać to, co w niej rzeczywiście wartościowe, niezbywalne, to co ma potencjał i właściwości lecznicze – i przekazać je następcom.
[Grafika: fragment rękopisu Dziadów części II Adama Mickiewicza, źródło: Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Archiwum Filomatów, Rkp 731]