Z okazji „Od-czytywania Dziadów” wydajemy wyjątkową publikację: „Dziady. Rękopis lubelski”, pod redakcją Igi Bąskiej i Urszuli Jańczyk (Wydawnictwo Dosłowne, Lublin 2026).
Jest to edycja fototypiczna wraz z dokładną transliteracją wszystkich kart manuskryptu z Archiwum Filomatów (o Archiwum: patrz na stronie projektu cyfrowej edycji). Pasjonującą historię rękopisu Dziadów części II relacjonuje w obszernym posłowiu jedna z redaktorek.
„Wartość tych kart polega na tym, że współistnieją na nich dwa momenty pracy: zapis tekstu i ślad decyzji, która go zmieniła. Już na drugiej karcie widać, jak z wykazu osób znika Ksiądz, a jego miejsce zajmuje Guślarz – zmiana, która przesądziła o charakterze całego obrzędu, a której powodów nie tłumaczy żaden list ani żadne wspomnienie. Druk scala kolejne rozstrzygnięcie autora w jedną, gotową postać utworu; rozwiązania odrzucone znikają bez śladu. Rękopis zachowuje i lekcje porzucone, i sam gest ich porzucenia. Pokazuje nie wynik pracy, lecz jej ruch. Dla poznania pisarstwa Mickiewicza jest to dokument pierwszorzędnej wagi.
Niewiele osób wie, że dokument tej rangi znajduje się w Lublinie. Ma to swoje powody. Rękopis przez blisko półtora wieku trwał w ukryciu: w Archiwum Filomatów strzeżonym przez rodzinę Onufrego Pietraszkiewicza, na wileńskim stryszku, w płóciennych workach, w oprawach dziecięcych książeczek i pod podszewką walizki, wreszcie w ogniotrwałej kasecie przenoszonej między prywatnymi lubelskimi mieszkaniami.” (ze wstępu Wojciecha Kruszewskiego).
Wydanie „Dziadów. Rękopisu lubelskiego”jest częścią wydarzenia Dziady. Od-czytywanie, zrealizowanego w ramach Narodowego Czytania Dziadów oraz inauguracji programu Teatr Przemiany (Centrum Kultury w Lublinie, ESK Lublin 2029, Biblioteka Uniwersytecka KUL, Lublin, 4-5 września 2026).
Premiera książki „Dziady. Rękopis lubelski” – 9 października, w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL
